Tôi nghĩ có những đạo diễn mà khi biết họ sắp ra mắt phim mới, ta tin chắc rằng phim đó sẽ đáng để chờ đợi. Chẳng phải vì ta là fanboy, họ là thần tượng, mà ta tin vào tài năng của họ thông qua những tác phẩm họ đã làm; tài năng của việc nắm vững cấu trúc, nắm rõ kỹ thuật, biết mình làm gì, biết mình muốn gì và đặt toàn bộ tâm huyết của mình cho tác phẩm đó. Ví như Quentin Tarantino, Denis Villeneuve và đặc biệt là Christopher Nolan – tượng đài ít ỏi còn sót lại đang đứng vững để bảo vệ điện ảnh và rạp chiếu phim.
Nên tôi chẳng mảy may nghi ngờ The Odyssey của ông, chẳng tin vào “woke” và việc phải đa dạng hóa diễn viên để dự Oscar, không tin rằng ông thiếu sự tìm hiểu về thiên sử thi Odyssey để tạo ra những lỗi ngớ ngẩn đáng chê trách trong quá trình tiền kỳ. Tôi tin ông có tầm nhìn của ông, tin vào tài năng của một người làm chủ được cấu trúc điện ảnh, thời gian trong điện ảnh và cảm xúc của những diễn viên hàng đầu Hollywood.
Có lẽ điều đôi khi khiến tôi băn khoăn là sự kiên định của ông trong việc thực hiện một tác phẩm “handmade” nhất có thể. Một tác phẩm quay hoàn toàn bằng máy quay IMAX có thể mang đến những hạn chế khiến ta đôi khi cảm thấy không được như kỳ vọng. Ví dụ như nếu hạn chế CGI thì làm sao ta có thể chứng kiến được những con quái vật kỳ lạ, những vị thần hô phong hoán vũ, những tiên nữ ma mị… vốn đầy rẫy trong thời đại mà sử thi Odyssey đang kể lại? Hay với việc cứ quay được 3 phút phải dừng lại để thay phim thì cảm xúc của diễn viên liệu có còn giữ được như cũ, và làm sao có thể quay được những trường đoạn hành động dài hoành tráng, choáng ngợp với những cú one-shot ấn tượng?
Nhưng tôi nghĩ, phải kiên định như vậy thì mới là Nolan – một người có tư duy logic của một nhà khoa học, để một bộ sử thi đồ sộ của văn hóa nhân loại như Odyssey được kể lại bằng điện ảnh với quy mô sản xuất khổng lồ nhưng câu chuyện lại gần gũi với con người nhất có thể. Đặc biệt là con người ở thời điểm hiện đại, đọc The Odyssey của Nolan như đọc được những nỗi lòng hiện sinh trong một thế giới vẫn luôn cuồng bạo sau bao nhiêu ngàn năm, kể từ khi nhà thơ Homer kể lại câu chuyện về chuyến hành trình 10 năm ròng rã tìm đường về nhà của Odysseus.
Và vì vậy, tôi thấy bộ phim giàu ý nghĩa hơn một chút. Nó không còn đơn thuần cho ta thấy một thế giới nơi tồn tại những vị thần đang ngồi trên đỉnh Olympus cai quản thế giới loài người. Nó không còn trình hiện ra trước mắt ta sự giận dữ của thần, sự yêu ghét của thần, sự nhỏ bé của con người trong một thế giới nơi chỉ cần một vị thần nổi giận là con người đó sẽ tàn đời. Nó đi sâu vào bản thể con người và cái ước muốn muôn thuở về việc chống lại các vị thần để được sống cuộc đời của chính mình – một cuộc đời mà mình sẵn sàng chống đối và hy sinh để bảo vệ danh dự, tình yêu và lòng kiêu hãnh.
The Odyssey được kể bằng thứ điện ảnh phi tuyến tính. Không phải bắt đầu bằng chiến thắng và hành trình trở về đối mặt với hàng trăm kẻ đến cầu hôn vợ mình, Nolan kể The Odyssey bắt đầu từ con ngựa gỗ ngập một nửa trong cát với chàng trai nhỏ bé Sinon đang đứng canh gác, hoặc chờ đợi; chờ đợi người của thành Troy đến hỏi con ngựa này là sao, để chàng đáp lời: “Một món quà dâng lên nữ thần Athena”. Lý giải hình ảnh con ngựa chìm trong cát biển như vậy, Nolan nói rằng có như vậy, người ta mới tin là trong con ngựa không thể có người trốn được – chìm thế mà, ai sống cho nổi.
Nhưng đây không phải là câu chuyện tiếp nối về việc con ngựa vào thành, những người lính nhảy ra khỏi bụng ngựa và mở cửa thành Troy đón đội quân của Agamemnon vào để chiếm thành. Odyssey chơi đùa với thời gian, với các tuyến nhân vật để khán giả tập trung vào Odysseus – một người hùng trong mắt của những người lính mà ông chỉ huy, trong mắt của vị chủ tướng Agamemnon, nhưng lại là một kẻ lạc lối trong chính cuộc đời mình.
Odysseus lạc lối 7 năm trong sự mê hoặc của Calypso (do Charlize Theron thủ vai). Nếu thần thoại vẽ ra một nàng Nymph quyến rũ, xinh đẹp thì Nolan cho khán giả một Calypso có tình yêu và đầy lòng trắc ẩn. Không có Zeus nào yêu cầu Calypso thả Odysseus ra, mà chính tình yêu, nỗi nhớ nhà, những ký ức vỡ vụn đang được hàn gắn của Odysseus đã khiến nàng buông tay chàng. Và nhờ lòng trắc ẩn đó, Odysseus gỡ bỏ được những lớp màng che ký ức, để ta thấy được hành trình gian khổ của Odysseus trên đường trở về – một hành trình đầy những chông gai, thử thách đến từ sự phàm phu của con người trước việc sống và vượt qua cám dỗ. Là việc tò mò đi theo con dê dẫn tới hang động của gã khổng lồ một mắt Cyclops – con trai thần biển Poseidon, vị thần đã vì sự cả gan của Odysseus khi chọc mù mắt con trai mình mà khiến hành trình vượt biển của chàng gặp quá nhiều trắc trở. Là việc gặp Circe – mụ phù thủy đã biến thủy thủ đoàn thành heo vì sự tham ăn của họ… Ta sẽ gặp những chi tiết quen thuộc của sử thi, nhưng những phân cảnh đó lại không cho ta cảm giác rằng phim kể về một thế giới phi thực tế, mà cho ta thấy rằng, đó hoàn toàn có thể là những thứ ta gặp trong cuộc đời mình với những tham-sân-si sẵn có.
Việc đưa sử thi gần với đời sống đương đại, tôi nghĩ nó không phải là điều dễ tiếp cận cho khán giả đang tìm kiếm một thứ gì đó để giải trí, nhưng nó lại dễ tiếp cận với những người suy tư về thần thoại trong sự phản tư. Những vị thần vẫn tồn tại, cho đến tận bây giờ, nếu ta tin vào nhân quả, vào luật của Zeus, vào sấm sét, vào sự trừng phạt của tự nhiên. Odysseus đang ở trong cái nhân quả của chính mình, trong sự phản tư về những gì ông đã làm.
Trường đoạn Odysseus giãi bày với nàng Penelope là một trong những trường đoạn con người nhất và hay nhất của phim. Ta cảm giác ta có thể chạm được vào nỗi đau của Odysseus, ta hiểu được tại sao ông lại vướng quá nhiều rào cản đến vậy để trở về nhà – nơi có vợ và con ông đang đợi. Ông không ham chơi, ông chỉ lạc lối. Ông lạc lối đến mức sợ rằng khi về nhà, Ithaka không còn như xưa, không còn là mảnh đất mà ông có thể hạnh phúc nữa sau những gì ông chứng kiến ở thành Troy. Athena lúc này xuất hiện bên ông như một sự tổn thương tinh thần hơn là thực sự có một nữ thần Athena dẫn đường cho ông khi lạc lối. Một cách lý giải việc lựa chọn diễn viên Zendaya thật nhiều cảm xúc.
Matt Damon diễn thực sự tốt, tôi thấy nỗi đau của một người mất đi đồng đội, mong ngóng được trở về với vợ, nhưng cũng sợ chính cái việc có thể trở về đó. Anne Hathaway cũng tuyệt, Tom Holland cũng tuyệt. Helen da đen ư? The Odyssey chứ không phải Iliad nên cũng có sao đâu, một vai diễn mang lại lượng traffic khổng lồ cho đội ngũ marketing mà. Tôi nghĩ cái hay của bộ phim này là ta quên mất tại sao thời Hy Lạp, Sparta lại có nhiều chủng tộc vậy, có cả người châu Á. Nhưng quan trọng gì đâu, vì chủng tộc, sắc tộc chỉ là một thứ gì đó rất bên ngoài. Ta đều là con người, đều có tham lam và dục vọng, đều có những khao khát và ước muốn, có ai khác ai đâu.
Hành trình về nhà của Odysseus không phải là điều gì mới mẻ. Ai rồi cũng cần về nhà. Nolan làm được điều này: biến sử thi thành một câu chuyện cá nhân, biến sự kỳ vĩ của một thế giới đầy những vị thần thành sự kỳ vĩ trong tâm hồn con người – sự kỳ vĩ của việc khao khát được ở bên gia đình, ở bên người ta yêu thương dù cho có gì ngăn cản đi nữa. Một phần ba cuối phim thực sự giàu cảm xúc. Nếu Interstellar là về tình yêu vượt qua giới hạn của không gian và thời gian, thì The Odyssey là về tình yêu vượt qua giới hạn của sự khắc nghiệt của cuộc sống và lòng tin vào con người, để cuối cùng, tình yêu sẽ chiến thắng tất cả. Tình yêu mới thực sự là điều huyền bí, kỳ diệu nhất của cuộc đời này, dù thế nào đi nữa.